Welke metingen gebruikt een GACS?

Een GACS (gebouwautomatiserings- en controlesysteem) stuurt verwarming, ventilatie en verlichting op basis van metingen in het gebouw: temperatuur, luchtvochtigheid, CO2, beweging, aanwezigheid en daglicht. Bij vraaggestuurde regeling komt daar vaak een tijdschema of energieprijssignaal bij. Het systeem houdt dan rekening met wat er gemeten wordt, met wanneer een ruimte in gebruik is en met wat energie op dat moment kost. De energiemeters in het gebouw leggen daarnaast het werkelijke verbruik vast, en die meetdata gebruik je ook voor energiebeheer.

Wat is een GACS en waarom heeft het metingen nodig?

Een gebouwautomatiserings- en controlesysteem (GACS) monitort en stuurt de technische installaties in een gebouw aan: verwarming, koeling, ventilatie en verlichting. Het systeem heeft metingen nodig om continu te weten wat de actuele situatie in het gebouw is, zodat het kan reageren op veranderende omstandigheden in plaats van op een vast schema te draaien.

Een GACS meet onder meer temperatuur, luchtvochtigheid, CO2-niveaus, aanwezigheid van personen en lichtsterkte. Op basis daarvan stuurt het de verwarmings-, ventilatie- en verlichtingsinstallaties bij, voor comfort en energieverbruik samen. Voor een breder overzicht van waar een GACS aan moet voldoen, zie de complete gids over GACS.

Zonder metingen kan een GACS alleen op een vast schema schakelen: tijdgestuurde regeling. Met metingen kan het systeem vraaggestuurd werken en reageren op de werkelijke situatie in een ruimte. Beide vormen komen terug in de norm NEN-EN-ISO 52120, waarmee GACS-systemen worden geclassificeerd. Vanaf welk vermogen een GACS verplicht is, en wat er in 2030 verandert, lees je in wanneer een GACS verplicht is.

Welke temperatuur- en klimaatmetingen gebruikt een GACS?

Een GACS meet de ruimtetemperatuur voor de regeling per ruimte, de buitentemperatuur voor compensatie, de luchtvochtigheid voor comfort en het CO2-niveau voor het ventilatiebeheer. Samen geven die metingen het GACS de informatie om comfort en energieverbruik op elkaar af te stemmen.

Temperatuurmeting per ruimte laat het verwarmings- of koelsysteem weten hoe warm het er op dat moment is. Voor de warmteafgifte van een GACS is individuele temperatuurregeling per ruimte verplicht: een centrale automatische regeling alleen voldoet niet aan de technische eisen die RVO stelt aan een GACS.

Een CO2-meting geeft de luchtkwaliteit aan, en daarop regelt het GACS de ventilatie. Stijgt het CO2-niveau doordat er meer mensen in een ruimte zijn, dan verhoogt het systeem de ventilatie vanzelf. Zo hoeft een ruimte niet continu op het maximum geventileerd te worden.

Een meting van de luchtvochtigheid helpt problemen als condensvorming of te droge lucht voorkomen. Het GACS stemt daarop de ventilatie en verwarming af om het vochtgehalte binnen comfortabele grenzen te houden.

Hoe werkt bewegings- en aanwezigheidsdetectie in een GACS?

Bewegingsmelders en aanwezigheidsdetectie laten het GACS weten of een ruimte bezet is, zodat het verlichting, verwarming en ventilatie in- of uitschakelt. PIR-melders (passief infrarood) reageren op lichaamswarmte; microgolfmelders herkennen beweging via hoogfrequente signalen.

PIR-melders zijn de meest gebruikte bewegingsmelders in een GACS. Ze zijn energiezuinig en betrouwbaar voor het automatisch in- en uitschakelen van verlichting en klimaatinstallaties.

Aanwezigheidsdetectie gaat verder dan bewegingsdetectie: die herkent ook dat iemand aanwezig is als die persoon stilzit. Voor verlichting is een handschakelaar zonder aanvullende functie niet voldoende. De technische eisen vragen minimaal een veegschakeling of aanwezigheidsdetectie.

Een veegschakeling is een tijdklok die de verlichting in een ruimte op vooraf ingestelde vaste tijdstippen automatisch uitschakelt, bijvoorbeeld om 18.00 en 20.00 uur, zodat vergeten verlichting niet blijft branden. Zit iemand op dat moment nog in de ruimte, dan zet die persoon het licht gewoon weer aan met de schakelaar. Een veegschakeling is dus geen vorm van aanwezigheidsdetectie maar een tijdgestuurd alternatief ervoor: aanwezigheidsdetectie reageert rechtstreeks op bezetting, een veegschakeling op de klok.

Een combinatie van beide typen melders verhoogt de betrouwbaarheid. Een microgolfmelder herkent ook kleine bewegingen die een PIR-melder kan missen, zodat verlichting of klimaatregeling niet per ongeluk uitschakelt terwijl een ruimte nog bezet is.

Welke lichtmeting en energiemeters zijn belangrijk?

Een lichtmeting bepaalt hoeveel daglicht er in een ruimte binnenkomt, en het GACS stuurt de kunstverlichting daarop bij. Energiemeters en stroomtransformatoren meten het werkelijke verbruik van installaties, als basis voor analyse en rapportage.

Daglichtregeling kan handmatig of automatisch werken; beide vormen zijn toegestaan binnen een GACS. Automatische daglichtregeling dimt de kunstverlichting zodra er voldoende daglicht beschikbaar is.

Energiemeters en stroomtransformatoren monitoren het verbruik van verwarmings-, ventilatie- en verlichtingsinstallaties. Die data gebruikt een GACS om trends te volgen en afwijkingen te signaleren die kunnen wijzen op onderhoudsbehoefte of een installatie die niet efficiënt draait.

Voor de rapportage over energieverbruik en binnenklimaat is een indicatie van gemeten waarden op zich niet genoeg. De technische eisen vragen minimaal trendrapportage, of een analyse van gemeten waarden met bepaling van de energieprestatie en benchmarking.

Wat doen wij met deze meterdata?

Wij brengen de data van je energiemeters samen in één dashboard, zodat je het energieverbruik per gebouw of installatie in samenhang bekijkt in plaats van los per leverancier. De metingen voor temperatuur, aanwezigheid en daglicht gebruikt het GACS zelf voor de regeling. Voor het ontsluiten van meterdata is een machtiging van de gebouweigenaar of -beheerder nodig.

• Centrale weergave van meterdata in één dashboard
• Trendrapportage en analyse van verbruik, met benchmarking tussen gebouwen of periodes
• Meldingen bij afwijkend verbruik, zodat je zelf kunt uitzoeken waar dat door komt

Onze rapportages kunnen bijdragen aan het rapportageonderdeel van een GACS. Onze software stuurt geen installaties aan en voert geen GACS-keuring uit: dat blijft de taak van het GACS zelf en de partij die het onderhoudt.