NL
EN
1 januari 2026 is de nieuwe Energiewet ingegaan. Deze wet vervangt de verouderde Gaswet uit 2000 en de Elektriciteitswet uit 1998, die steeds minder goed aansluiten op de manier waarop ons energiesysteem vandaag de dag functioneert. In de afgelopen decennia is er veel veranderd: Energie wordt steeds duurzamer opgewekt, op steeds meer verschillende plekken en gebruikers spelen een steeds actievere rol. Daarnaast zijn Europese richtlijnen en regels aangescherpt en is het Klimaatakkoord vastgesteld.
De nieuwe Energiewet bundelt al deze ontwikkelingen in één wettelijk kader en moet zorgen voor duidelijke regels voor een toekomstbestendig, flexibel en data-gedreven energiestysteem.
De wet is van toepassing op iedereen die betrokken is bij energiegebruik en energiedata, van huishoudens en bedrijven tot overheden en toezichthouders.
Waarom de nieuwe Energiewet?
De nieuwe Energiewet heeft als doel om de energietransitie te versnellen en beter te ondersteunen. Dat gebeurt onder andere door de Nederlandse wet- en regelgeving beter te laten aansluiten op Europese regels, energie-afnemers actiever te betrekken bij de energietransitie en tegelijkertijd consumenten en bedrijven beter te beschermen.
Volgens de overheid is deze wet hard nodig, omdat het energiesysteem de afgelopen jaren ingrijpend is veranderd. Denk aan de sterke groei van zonnepanelen, elektrische voertuigen en flexibel energieverbruik, maar ook aan de steeds grotere rol van energiedata. Deze ontwikkelingen vragen om duidelijke en eenvoudige regels die beter aansluiten op de praktijk.
De Energiewet legt vast dat energie betaalbaar en betrouwbaar moet blijven, ook nu het systeem complexer wordt. Veiligheid en het terugdringen van CO₂-uitstoot zijn daarbij belangrijke uitgangspunten. Ook wordt rekening gehouden met de beschikbare ruimte in Nederland, bijvoorbeeld waar energie wordt opgewekt, opgeslagen en getransporteerd. Het energiesysteem moet niet alleen duurzamer worden, maar ook goed blijven functioneren in de dagelijkse praktijk.
Voor organisaties betekent dit dat energie niet langer alleen draait om afname en levering. Bedrijven combineren steeds vaker verschillende energievormen, zoals elektriciteit, gas, lokale opwek en opslag. De Energiewet maakt het juridisch mogelijk om deze energievormen samen te gebruiken en voorkomt dat regels elkaar in de weg zitten. Daarmee is een flexibeler gebruik van het stroomnet en een betere afstemming tussen opwek en verbruik mogelijk. Goed inzicht in energiedata is nodig om daar in de praktijk ook echt voordeel uit te halen.
Van wetgeving naar energiedata
De nieuwe Energiewet verandert niet alleen de regels rondom energiegebruik, maar verandert ook hoe energiedata wordt gedeeld, geautoriseerd en opgehaald tussen verschillende partijen in de energieketen.
De wijzigingen hebben gevolgen voor onder andere ODA’s (Onafhankelijke Diensten Aanbieders) en andere partijen die namens klanten energiedata ophalen. Ook organisaties die werken met data uit kleinverbruikersaansluitingen krijgen te maken met de nieuwe manier van autoriseren en datadeling.
Wat verandert er precies, wat blijft hetzelfde en wat betekent dit concreet voor gebruikers van energiedata?
Hoe werkt het nu?
Even terug naar 2025, in de huidige situatie speelt EDSN een centrale rol in het beschikbaar stellen van energiedata. Marktpartijen zoals netbeheerders, leveranciers en ODA’s wisselen via EDSN data uit over kleinverbruikersaansluitingen. Om energiedata te mogen ophalen, is toestemming nodig van de eigenaar of gebruiker van de aansluiting.
Die toestemming wordt nu vastgelegd via machtigingen, waarbij een ODA namens een klant toegang krijgt tot meetgegevens. Deze machtigingen worden gebruikt om data op te vragen, bijvoorbeeld voor inzicht in verbruik, rapportages of energiemanagement.
Wat verandert er per 1 januari 2026?
Met de inwerkingtreding van de nieuwe Energiewet verandert de manier waarop energiedata wordt geautoriseerd en gedeeld. De bestaande ODA-rol verdwijnt niet direct, maar gaat op in een nieuwe rol: die van dienstverlener. Toegang tot energiedata wordt voortaan geregeld via het EDX-platform (Energy Data Exchange).
Via dit platform wordt vastgelegd welke partij namens een klant energiedata mag ophalen en gebruiken. Toestemming wordt daarbij digitaal gegeven, via DigiD voor particuliere aansluitingen en eHerkenning voor zakelijke aansluitingen. Hiermee wordt het autorisatieproces eenduidiger en transparanter dan in de huidige situatie.
Met de invoering van de Energiewet is het Normo aangewezen als gegevensuitwisselingsentiteit (GUE). Normo is het centrale, onafhankelijke loket voor het organiseren van toegang tot energiedata. Daarmee vervult Normo een centrale rol in het organiseren van uniforme en transparante toegang tot energiedata. De data zelf blijft bij de bestaande bronnen, zoals netbeheerders en EDSN.
Wat verandert er inhoudelijk met de Energiewet?
Naast wijzigingen in wetgeving en datatoegang verandert de Energiewet ook hoe energie in de praktijk mag worden opgewekt, gedeeld en ingezet. Energiegebruik wordt minder individueel en statisch en juist meer collectief en flexibel ingericht. Dat heeft directe gevolgen voor bedrijven én voor de rol van energieadviseurs.
Een belangrijke verandering is dat energiedeling mogelijk wordt. Bedrijven (en consumenten) mogen opgewekte energie delen met andere partijen, bijvoorbeeld binnen een bedrijventerrein of een lokale energiegemeenschap. Overschotten hoeven daardoor minder vaak via het openbare net te lopen, maar kunnen lokaal worden benut. Dit vergroot de grip op eigen opwek en afname en maakt het mogelijk om energiekosten te verlagen, doordat er onder andere minder terugleverkosten hoeven te worden betaald en meer eigen opwek direct kan worden benut.
Klinkt mooi, maar helaas is energiedelen in de praktijk nog niet mogelijk. Energieleveranciers bieden deze optie momenteel nog niet aan. Er is een aanpassing van de nieuwe energiewet in de maak, die energieleveranciers verplicht om energiedelen mogelijk te maken. Verwachting is dat het nieuwe kabinet dit voorstel naar de kamer brengt.
Naast energiedelen wordt ook het sturen op verbruik en opslag belangrijker. De nieuwe Energiewet biedt bedrijven ruimte om opwek, verbruik en opslag actiever op elkaar af te stemmen. Energie kan bijvoorbeeld tijdelijk worden opgeslagen in batterijen en op een later moment worden gebruikt, of verbruik kan worden verschoven naar momenten waarop dit financieel of technisch gunstiger is. Dat vraagt om goed inzicht in energiedata, zodat duidelijk is wanneer opslaan, terugleveren of verbruik verschuiven daadwerkelijk effect heeft.
Tot slot maakt de wet ruimte voor meer flexibele contractvormen en nieuwe verdienmodellen. Dynamische en variabele prijsafspraken sluiten beter aan op een energiesysteem waarin vraag en aanbod continu veranderen. Hierdoor kunnen bedrijven hun energiegebruik actiever afstemmen op marktprijzen. Voor energieadviseurs betekent dit dat contractadvies steeds vaker gebaseerd is op gedetailleerde verbruiksdata, en dat energie niet alleen een kostenpost is, maar ook positief invloed kan hebben op het resultaat wanneer er actief op wordt gestuurd.
Deze inhoudelijke veranderingen maken duidelijk waarom energiedata een steeds belangrijkere rol krijgt in het energiesysteem. Zonder betrouwbare, goed toegankelijke data is het niet mogelijk om energiedeling, flexibiliteit of dynamische contracten effectief toe te passen. Juist daar raakt de Energiewet direct aan de manier waarop energiedata wordt gedeeld en geautoriseerd.
Overgangsperiode: wat blijft voorlopig hetzelfde?
Hoewel de Energiewet per 1 januari 2026 is ingegaan, geldt er een overgangsperiode. Bestaande machtigingen die zijn afgegeven aan ODA’s blijven voorlopig geldig. Wanneer autorisatie via EDX verplicht wordt is nog niet bekend. Dit betekent dat energiedata voor veel organisaties voorlopig op dezelfde manier beschikbaar blijft, terwijl de nieuwe werkwijze stap voor stap wordt ingevoerd.
De energiedata blijft voorlopig dus beschikbaar zoals voorheen. De grootste verandering zit in de manier waarop toestemming wordt vastgelegd, met als doel meer overzicht en minder versnippering.
Wat betekent dit concreet voor gebruikers van energiedata?
Voor gebruikers verandert er op korte termijn weinig in wat zij aan data kunnen zien of gebruiken. De belangrijkste verandering zit achter de schermen: toegang tot energiedata wordt duidelijker en consistenter geregeld. Hierdoor ontstaat meer overzicht in wie welke data mag gebruiken, en wordt het makkelijker om energiedata structureel en betrouwbaar in te zetten voor analyse en energie-inzicht.
Daarnaast veranderen sommige termen en benamingen. Bestaande begrippen worden aangepast of vervangen, wat in het begin even wennen kan zijn, maar uiteindelijk moet zorgen voor meer duidelijkheid en eenduidigheid in de energiemarkt.
Belangrijke nieuwe begrippen onder de nieuwe Energiewet
De nieuwe Energiewet introduceert nieuwe termen of gebruikt bestaande begrippen op een andere manier. Hiernaast een overzicht van de belangrijkste begrippen in de context van energiedata.
Voor een uitgebreider overzicht van nieuwe en gewijzigde begrippen verwijzen we naar de heldere uitleg van Vattenfall:
👉 https://www.vattenfall.nl/grootzakelijk/energiemarkt/wet-en-regelgeving/begrippen-energiewet/
De term netbeheerder wordt in de Energiewet vervangen door systeembeheerder. Hiermee wordt benadrukt dat deze partij niet alleen verantwoordelijk is voor het beheer van het fysieke netwerk, maar ook een bredere rol heeft in het functioneren van het energiesysteem en de bijbehorende datastromen.
De bekende ODA-rol gaat op in de bredere rol van dienstverlener. Dit zijn partijen die namens klanten energiedata ophalen, verwerken en gebruiken, bijvoorbeeld voor energie-inzicht, monitoring of energiebeheer.
Waar toestemming voor datadeling eerder werd vastgelegd via machtigingen, gebeurt dit voortaan via digitale toestemming. Deze wordt geregistreerd via het EDX-platform (Energy Data Exchange) en gekoppeld aan DigiD of eHerkenning.
De term kleinverbruikaansluiting wordt vervangen door kleine aansluiting. Het gaat hierbij om aansluitingen waarvan de energiedata via gestandaardiseerde marktprocessen beschikbaar wordt gesteld, onder andere via EDSN.
Datadeling via vaste netcodes en marktprocessen krijgt een duidelijker en uniformer kader. De Energiewet legt meer nadruk op gestandaardiseerde en transparante toegang tot energiedata.
De nieuwe Energiewet laat zien dat energiedata een steeds belangrijkere rol speelt in het energiesysteem. Heldere autorisatie, betrouwbare datastromen en goed inzicht zijn noodzakelijk om flexibel om te gaan met energiegebruik en onderbouwde keuzes te maken.
Hoewel de directe impact op dit moment beperkt is, legt de wet de basis voor nieuwe vormen van energiegebruik, samenwerking en optimalisatie. Voor nu hebben de wijzigingen nog geen directe impact op onze dienstverlening. We volgen de ontwikkelingen nauwgezet en informeren onze gebruikers zodra er nieuws is.
Bronnen:
- De Energiewet - Het Normo
- De Energie wet - Eerste Kamer
